Hoofdstuk 2


Stressbeheersing thuis en op het werk

We nemen stress van huis mee naar het werk en de werkstress weer mee naar huis en die twee kunnen elkaar aardig versterken. Stel je het volgende scenario eens voor. Op een ochtend heb je onenigheid met je partner en dan ga je naar je werk. Als je daar aankomt kom je erachter dat iemand op jouw afdeling zijn werk niet heeft afgemaakt en je wordt verschrikkelijk kwaad op hem. Op gelijke wijze kan het je gebeuren dat je na een bijzonder vervelende dag op het werk de stress meeneemt naar huis en het daar afreageert op je gezinsleden. Deze voorbeelden zijn tamelijk simplistisch; de effecten van stress zijn vaak subtieler en de grenzen tussen werk en thuis zijn vaak vager (zie bijlage 3). We kunnen ultra-effectieve stressbeheersingstechnieken aanleren en oefeningen doen om er goed mee om te gaan, maar we moeten eerst en vooral eerlijk zijn tegenover onszelf en tegenover anderen. Het is normaal om afwerend te reageren als iemand ons zegt dat we gestrest zijn en vaak zullen we dat niet toe willen geven. Maar als een trouwe vriend of bekende je vertelt dat je gestrest bent, luister dan naar hem en pak de gelegenheid aan om eens bij jezelf te rade te gaan en bijvoorbeeld een stresstest te doen (Bijlage 2).

Stress op het werk en ziekteverzuim

Stress is een belangrijke oorzaak van ziekteverzuim op het werk. Uit een Europees onderzoek in 2004 bleek dat 32 procent van de Nederlandse medewerkers van 45 jaar en ouder last heeft van stress. Maar behalve dat het één van de belangrijkste directe oorzaken van ziekteverzuim is (in de USA in 2007 zelfs de belangrijkste), kan stress ook leiden tot een zwakke gezondheid en allerlei vage klachten opleveren die tot verzuim leiden. Dat kan migraine zijn, lage rugpijn, buikklachten, RSI en ga zo maar door. Stress kan ook tot ongelukken leiden, bijvoorbeeld een aanrijding die jij veroorzaakt omdat je niet in staat bent je goed te concentreren. Stress kan beginnen met een negatieve gedachte of gevoel, maar kan resulteren in ondermijnende lichamelijke effecten, die dus niet alleen tussen je oren zitten.

Een van de mogelijkheden om stress te vermijden is er een dagje tussenuit te knijpen. Maar zou dat echt geweldig helpen? Is dat een adequate of een inadequate strategie? Bedenk dat de oorzaak van je stress na dat dagje vrij hoogstwaarschijnlijk niet verdwenen zal zijn!
In bijlage 6 en bijlage 7 staan een paar tips die in elk geval wél zinvol zijn.

Langdurige stress

Als je aan langdurige of chronische stress lijdt, als je voortdurend onder zware spanning gebukt gaat, zal dat een vernietigende uitwerking op je gezondheid hebben. Stress kan zich als een lichamelijke kwaal uiten. Over het algemeen zijn we in staat om te veel spanning van ons af te schudden, bijvoorbeeld door het even wat kalmer aan te doen of door onze batterij op te laden tijdens een vakantie. Maar aanhoudende en meedogenloze spanning die uitmondt in stress kan ons volledig te gronde richten. Als je aan langdurige stress lijdt zal onder meer je immuunsysteem op een laag pitje gaan functioneren en kun je er donder op zeggen dat je elk virusje dat er op je werk rondwaart, oppikt. Je bloeddruk zal waarschijnlijk stijgen en wellicht ga je ook piekeren, waardoor je dan weer hoofdpijn en migraine uitlokt. Die zwakke gezondheid zou op haar beurt weer meer druk op je systeem kunnen zetten en daardoor je stressniveau nog verder kunnen verhogen. Je zit in een vicieuze cirkel.

Stresskip?

Stress is een naamwoord, wat erop zou wijzen dat het iets is dat je hebt, zoals een kip of een konijn, of iets dat je bent: een stresskip.

Maar dat is niet correct; het is geen duidelijk onderscheidbaar ding dat je kunt weghalen of een karaktertrek waardoor je 'nu eenmaal zo bent'. Wij doen onszelf stress aan, ook al doen we dat automatisch en zijn we ons er niet van bewust. Zie stress als de manier waarop ons lichaam ons vertelt het kalm aan te doen of iets in onze manier van doen te veranderen. Gestrest zijn merk je aan verschijnselen als hyperventileren, zweten terwijl je stilzit of in bed ligt en het gevoel hoe de spanning zich van binnen ophoopt. Dit zijn acties, of eigenlijk reacties van je lichaam en geest om stoom af te blazen. Als stress iets is wat je doet, volgt daaruit dat je ook kunt besluiten iets anders te doen. Wat dacht je ervan om in plaats van 's nachts in je bed te liggen draaien en je door je gepieker uit je slaap te laten houden, gewoon eens op een andere manier te gaan reageren?