Hoofdstuk 3

De stressreactie: vluchten of vechten

Als ons lichaam strak staat van de spanning, vertelt het ons dat het wil vechten, of dat het er vandoor wil om gevaar te ontlopen, precies zoals dat duizenden jaren geleden de beste reactie was toen we dagelijks een verscheurend dier op ons pad konden treffen.

Tegenwoordig is dat, in onze geciviliseerde thuissituatie of op ons werk, een onnodige en zelfs een verkeerde reactie. Stel je voor dat je baas je bij zich roept omdat hij kritiek heeft op je functioneren. Je gaat naar hem toe terwijl je lichaam eigenlijk liever weg wil rennen of dat je van binnen al kookt van woede. Geen van beide reacties is de beste manier om het gesprek met je baas aan te gaan. Zelfs niet als je in plaats van echt weg te rennen een dagje vrijaf neemt of wanneer je je alleen maar woordelijk verzet tegen je baas in plaats van hem een klap voor zijn kop te geven. Deze wijzen van innerlijke reacties - die oorspronkelijk bedoeld zijn om je tegen gevaar te beschermen - zijn zinloos in de moderne maatschappij. In plaats daarvan zul je een andere, natuurlijke wijze van reageren dienen te ontwikkelen. Je zult een ontspannen manier van reageren dienen te ontwikkelen. Ontspannen is een volledig natuurlijke reactie en je hoeft alleen maar te leren hoe je dat doet.

De ontspannings-reactie

Hoe zou je het vinden om in een stressvolle situatie, waarbij je met onoverzichtelijke berg werk wordt geconfronteerd die ook nog eens binnen zeer korte tijd dient te worden weggewerkt, te reageren met een brede glimlach en een ontspannen gevoel? De kwestie is dat je kunt leren hoe je op eigen commando kunt ontspannen. Veel mensen denken dat ontspanning gewoon vanzelf gebeurt, maar dat is niet zo. Je moet leren hoe je kunt ontspannen. De eerste keer dat je heel bewust probeert te ontspannen in een stressvolle situatie, zul je merken dat het nog knap moeilijk is. Maar met voldoende oefening en genoeg geduld zul je je al gauw makkelijk en op natuurlijke wijze kunnen ontspannen. Het wordt dan een gewoonte en je doet het op den duur zelfs zonder erbij na te hoeven denken. Je zult wat ontspanningsoefeningen dienen te leren, maar daar hebben we het verderop nog over. Het kost wat tijd en moeite, maar je wordt er rijkelijk voor beloond! Ontspanningsoefeningen kunnen je bloeddruk helpen verlagen, je rustiger leren ademhalen, je hoofd leeg maken en nog veel meer fysieke voordelen opleveren.

Voeding, roken en stress

Als we gestrest zijn hebben we vaak geen zin om te eten, maar als we de stress laten voor wat het is en ons lichamelijk en geestelijk ontspannen, komt de eetlust terug en gaan we eten. Het gebeurt nogal eens dat ons lichaam dan hunkert naar vet voedsel, of erg zoet of heel zout. Als we daaraan toegeven gaan we teveel en ongezond eten. We voelen ons prettig omdat we ons niet gestrest voelen, maar onze hersenen raken in de war en denken dat we ons ontspannen voelen door het eten van veel en ongezond voedsel. Deze foute conclusie leidt er toe dat we ons prettig voelen wanneer we (veel en ongezond) eten. Onze hersenen halen twee dingen door elkaar, want alle onderzoeken tonen aan dat ongezonde voeding niet goed is om van stressgevoelens af te komen, maar dat - integendeel - op de lange termijn juist een gezond dieet gunstig is om stress te verminderen.

Hetzelfde gebeurt met het drinken van alcohol en met roken. Er is bijvoorbeeld geen enkel bewijs dat roken helpt tegen stress (al is die fabel wijdverbreid!), maar veel mensen zijn geneigd een sigaret op te steken zo gauw de grootste stress achter de rug is. Op dat moment begint het lichaam zich juist te ontspannen en weer tellen de hersenen twee en twee bij elkaar op en maken er vijf van…

Vakantiestress

Stress wordt niet altijd veroorzaakt door onplezierige zaken als ruzies of zware werkdruk. De druk kan ook aardig oplopen tijdens het voorbereiden van op zich leuke gebeurtenissen zoals de jaarlijkse zomervakantie. Veel mensen kunnen zich heel druk maken over de juiste keuzes met betrekking tot het tijdstip, de exacte bestemming, het te besteden budget en andere te nemen besluiten. Gaan de kinderen wel of niet mee? Gaan we per auto of met het vliegtuig? Hoe krijg ik in hemelsnaam mijn bureau leeg voordat ik wegga? Als er tot dan toe geen sprake was van stress, zorgen de vakantieplannen er wel voor! Hoe gek het ook klinkt, er zijn ook heel wat mensen die gestrest raken doordat ze tijdens hun vakantie niets te doen of niets te piekeren hebben. Alleen het idee al niets om handen te hebben kan voor sommige mensen stress opleveren. Voorbeelden van dit type stress doen zich niet alleen voor tijdens lange vakanties, maar ook rond de kerst, tijdens feestjes, in het weekend… en u weet er vast zelf nog wel een paar!